อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น: ประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ และแหล่งท่องเที่ยว

ภูเวียง เป็นอำเภอหนึ่งของ จังหวัดขอนแก่น อาณาเขตเดิมครอบคลุมพื้นที่จังหวัดขอนแก่นฝั่งตะวันตกทั้งหมด ปัจจุบันแบ่งพื้นที่ออกไปเป็น 6 อำเภอ คือ อำเภอชุมแพ อำเภอสีชมพู อำเภอเวียงเก่า อำเภอภูผาม่าน อำเภอหนองนาคำ และบางส่วนของ อำเภอหนองเรือ ซึ่งได้แบ่งแยกเขตการปกครองออกเรื่อยมา

ประวัติความเป็นมาของเมืองภูเวียง

ภูเวียงเป็นเมืองเก่ามาแต่โบราณกาล โดยจะเห็นได้ว่าเมื่อแรกตั้ง จังหวัดขอนแก่น มีเพียง 3 เมืองเท่านั้น คือ เมืองชนบท เมืองภูเวียง และเมืองขอนแก่น โดยที่เมืองภูเวียงเป็นเมืองที่อยู่ทางด้านทิศตะวันตก คนทั้งหลายมักจะเรียกเมืองภูเวียงว่าเป็น “หัวเมืองเอกฝ่ายตะวันตก”

ตามประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาคของอำเภอภูเวียง ปรากฏว่าเมื่อประมาณ พ.ศ. 2300 มีพรานป่าคนหนึ่งชื่อสิงห์ ภายหลังได้รับแต่งตั้งเป็น “กวนทิพย์มนตรี” ได้เข้าไปล่าเนื้อในเขาภูเวียง และเห็นในวงภูเวียงเป็นที่ราบน้ำท่าอุดมสมบูรณ์เป็นทำเลที่เหมาะสมแก่การทำมาหากิน จึงชักชวนพี่น้องเข้าไปตั้งหลักฐานบ้านเรือนครั้งแรกอพยพไปประมาณ 10 ครอบครัว ไปตั้งบ้านบริเวณด่านช้างชุม คือบ้านเมืองเก่าในปัจจุบัน ขณะนั้นพื้นแผ่นดินภูเวียงขึ้นกับฝ่ายลาวล้านช้างเวียงจันทน์ ซึ่งตรงกับรัชสมัย พระเจ้าตากสินมหาราชของประเทศไทย

ต่อมาเมื่อพระยาจักรี (พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) ยกทัพไปปราบเจ้านครเวียงจันทน์ ท้าวศรีสุธอเจ้าเมืองภูเวียงได้ยอมอ่อนน้อมต่อพระยาจักรี จึงสั่งให้ท้าวศรีสุธอกลับไปเป็นเจ้าเมืองภูเวียงดังเดิม ต่อมาได้มีการยุบภูเวียงเป็นอำเภอ ขึ้นตรงต่อเมืองขอนแก่น เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2445 โดยมี พระประสิทธิสรรการ (สีหะไกร) เป็นนายอำเภอคนแรก

ลักษณะภูมิประเทศและที่ตั้ง

ภูเวียง มีลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นเทือกเขาล้อมเป็นวงอยู่ 2 ชั้น ตรงกลางเป็นแอ่งขนาดใหญ่ คล้ายแอ่งกระทะซึ่งเป็นที่ราบและลอนลาด ส่วนพื้นที่โดยรอบแอ่งมีลักษณะเป็นเทือกเขาซึ่งมีมุมเทเข้าหาใจกลางแอ่ง ประกอบด้วยเทือกเขาที่มีความลาดชันปานกลางถึงลาดชันสูง อำเภอภูเวียงมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังนี้:

ทิศเหนือ: ติดต่อกับ อำเภอโนนสัง (จังหวัดหนองบัวลำภู)
ทิศตะวันออก: ติดต่อกับ อำเภออุบลรัตน์และ อำเภอหนองเรือ
ทิศใต้: ติดต่อกับอำเภอหนองเรือและ อำเภอชุมแพ
ทิศตะวันตก: ติดต่อกับ อำเภอเวียงเก่าและ อำเภอหนองนาคำ

อุทยานแห่งชาติภูเวียงและแหล่งไดโนเสาร์

อุทยานแห่งชาติภูเวียงตั้งอยู่บนที่ราบสูงโคราช มีลักษณะเป็นหินตะกอนหรือหินชั้น ชั้นของหินตะกอนมักมีสีแดงเรียกว่าหินชั้นตะกอนแดง หรือกลุ่มหินโคราช เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2519 ได้มีการค้นพบรอยเท้าและซากกระดูก ไดโนเสาร์ และสัตว์โลกดึกดำบรรพ์อายุเกือบ 200 ล้านปี ถือเป็นการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกของประเทศไทย ที่ห้วยประตูตีหมา เชิงภูประตูตีหมา

ซากไดโนเสาร์ที่สามารถเยี่ยมชมได้มี 4 หลุม ได้แก่:

หลุมขุดค้นที่ 1 ภูประตูตีหมา
หลุมขุดค้นที่ 2 ถ้ำเจีย
หลุมขุดค้นที่ 3 ห้วยประตูตีหมา
หลุมขุดค้นที่ 9 หินลาดยาว

ข้อมูลสรุปของอำเภอภูเวียง

หัวข้อ	ข้อมูลรายละเอียด
คำขวัญ	ภูเวียงเมืองเก่า ศาลเจ้าจอมปากช่อง พัทยาสองโสภิณ เกาะกุดหินหาดสวรรค์ ศรัทธามั่นหลวงปู่ธีร์ ชมวิถีถิ่นควายไทย
จังหวัด	ขอนแก่น
พิกัด	16°39′16″N 102°22′37″E
รหัสไปรษณีย์	40150
ผลิตภัณฑ์เด่น (OTOP)	ผ้าฝ้ายทอมือ, ปลาส้ม, โคมไฟจากกะลามะพร้าว, กระเป๋าสานพลาสติก

สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญและผลิตภัณฑ์ชุมชน

สถานที่ท่องเที่ยวในพื้นที่อำเภอภูเวียง ได้แก่ ปากช่องภูเวียง (ศาลเจ้าจอมปากช่อง) ซึ่งเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงความกล้าหาญของพระยานรินทร์ และ หาดพัทยา 2 ซึ่งเป็นพื้นที่ราบริมทะเลสาบติดต่อกับเขื่อนอุบลรัตน์ มีชายหาดและกิจกรรมทางน้ำ

ด้านผลิตภัณฑ์ชุมชนที่สร้างรายได้หลักคือ ผ้าฝ้ายทอมือและปลาส้ม รวมถึงผ้าคลุมไหล่ และโคมไฟจากกะลามะพร้าวของกลุ่มกะลาเวียงดิน