เวียงสา ประตูการค้าและศูนย์รวมประวัติศาสตร์แห่งเมืองน่าน

เวียงสา ถือเป็นประตูสู่เมืองน่าน ด้วยเมื่อเข้าสู่เมืองน่านทางตอนใต้ต้องผ่านเวียงสาเป็นอำเภอแรกก่อน จึงเป็นพื้นที่ที่สำคัญในการเดินทางทั้งทางน้ำและทางบก โดยเวียงสาเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดน่าน ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด และเป็นอำเภอที่รองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวของจังหวัดน่านตอนใต้ อีกทั้งยังเป็นอำเภอที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในจังหวัดน่านที่มีชายแดนติดกับประเทศลาว

ประวัติศาสตร์และชุมทางโบราณ

เวียงสาเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญกับประวัติศาสตร์การฟื้นฟูเมืองน่านในยุคสมัยของเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ ซึ่งเป็นรอยต่อของยุคผลัดเปลี่ยนแผ่นดินจากกรุงธนบุรีสู่กรุงรัตนโกสินทร์ ตามตำนานที่เล่าสืบต่อกันมากล่าวว่าอำเภอเวียงสาเดิมชื่อ "เวียงป้อ-เวียงพ้อ" หรือ "เมืองพ้อ-เมืองป้อ" เพราะถ้าหากมีเหตุการณ์ร้ายแรงอันใดเกิดขึ้น มักเรียกผู้คนมาป้อ (รวม) กันที่ปากสา ซึ่งเป็นปากแม่น้ำสาที่ไหลลงสู่แม่น้ำน่าน โดยที่ตั้งของเวียงป้อเป็นเมืองที่มีแม่น้ำหลายสายไหลผ่าน เช่น แม่น้ำสา แม่น้ำว้า แม่น้ำแหง แม่น้ำปั้ว และแม่น้ำสาคร จึงทำให้เป็นเมืองเล็กๆ ที่มีความอุดมสมบูรณ์

บทบาทของคนจีนกับเศรษฐกิจท้องถิ่น

เวียงสาเคยมีความสำคัญในยุคสมัยแห่งการทำสัมปทานป่าไม้ และเรื่อยมาจนถึงช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งถือว่าเป็นยุคสำคัญของการขับเคลื่อนเวียงสาด้วยระบบเศรษฐกิจท้องถิ่น โดยบทบาทของ กลุ่มพ่อค้าชาวจีน ที่ทำให้พลวัตของเมืองเป็นย่านการค้าที่คึกคัก อันมีประจักษ์พยานคือย่านธุรกิจบน ถนนเจ้าฟ้า รวมถึงการก่อตั้งโรงเรียนจีนแห่งแรกในจังหวัดน่าน แต่เมื่อเส้นทางการคมนาคมเริ่มเปลี่ยนไป เวียงสาจึงกลายเป็น “เมืองผ่าน” ธุรกิจการค้าที่เคยคึกคักเริ่มซบเซาจนมีบรรยากาศเงียบสงบในที่สุด กระทั่งมีการรวมกลุ่มของเหล่าลูกหลานทายาทพ่อค้าในอดีตกลับคืนสู่บ้านเกิดเพื่อทำกิจกรรมทางสังคมขึ้นอีกครั้งเพื่อให้เวียงสามีชีวิตชีวา

สถานที่ท่องเที่ยวและศิลปวัฒนธรรม

เมื่อเดินทางมาเยือนเวียงสา สถานที่ที่ไม่ควรพลาดคือ:

• วัดบุญยืน: พระอารามหลวงที่อยู่คู่กับอำเภอนี้มาช้านาน สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2329 มีงานศิลปกรรมขององค์วิหารที่เป็นเครื่องไม้ขนาดใหญ่และสมบูรณ์ที่สุดในจังหวัดน่าน
• เฮือนรถถีบ: พิพิธภัณฑ์จักรยานเก่าที่มีจักรยานในหลายยุคสมัย เก็บเอาไว้ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
• ไช่ฮงเส็ง (ร้านหนานหล่อ): ร้านค้าเก่าที่กลายเป็นพิพิธภัณฑ์สะสมของเก่าย่อมๆ จนชาวเวียงสายกให้เป็น “ร้านสะดุดเวลา” เพราะยังคงไว้ซึ่งบรรยากาศในวันวาน
• ริมแม่น้ำน่าน: ในยามเช้าจะมีวิวธรรมชาติสวยๆ และวิถีชีวิตริมน้ำ ในวันที่อากาศหนาวเย็นและมีไอหมอกลอยเต็มผืนน้ำ

รสชาติท้องถิ่นและร้านอร่อย

ร้านอร่อยประจำเมืองเวียงสาคือ บ้านไม้คนเมือง ตั้งอยู่ตรงหลังวัดบุญยืน มีเมนูเด็ดอย่างข้าวซอยเนื้อ น้ำซุปหอมเข้มข้น และก๋วยเตี๋ยวเนื้อตุ๋นหมูตุ๋นนุ่มลิ้น นอกจากนี้ยังมีร้านผัดไทยไข่ห่อที่รสชาติอร่อยกลมกล่อม เส้นเหนียวนุ่มกำลังดี เป็นเมนูจานเดียวที่ทานง่ายและได้รับความนิยม

ข้อมูลทางสถิติและภูมิศาสตร์ของอำเภอเวียงสา