ความแตกต่างระหว่างความเครียดและโรคซึมเศร้า: อาการ การประเมิน และแนวทางการรักษา

ในสังคมปัจจุบัน ข้อมูล ข่าวสาร กิจกรรม องค์ความรู้ และกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เป็นเรื่องที่ได้รับความสนใจอย่างมาก โดยเฉพาะเรื่องของสุขภาพจิต ซึ่งความรู้สึกเศร้าหรือความเครียดนั้นเป็นภาวะทางจิตใจที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน

ความเครียด (Stress)

ความเครียดเป็นเรื่องระยะสั้น เกิดขึ้นได้กับทุกคน ในวัยเรียน มีเด็กนักเรียนถึง 85% ที่ต้องผจญความเครียดนี้ ความเครียดมีผลดีในการกระตุ้นให้คนทำอะไรดีๆเผื่อฝ่าฟันความเครียดนั้น แต่ถ้าไม่รู้จักดีลกับมัน ก็อาจจะส่งผลไม่ดีต่อสุขภาพได้เช่นเดียวกัน

อาการโดยทั่วไปของความเครียด

• นอนไม่หลับ
• รู้สึกเกินจะทนไหว
• มีปัญหาเรื่องความจำ
• โฟกัสอะไรไม่ค่อยได้ สมาธิสั้น
• พฤติกรรมการกินเปลี่ยนไป
• รู้สึกกังวล ประสาทเสีย กระสับกระส่าย
• โกรธและโมโหง่าย
• รู้สึกหมดแรง
• ส่งผลต่อการเรียนและการใช้ชีวิต

วิธีการบำบัดความเครียดก็คือ ไปดูตลก ไปวิ่ง ไปร้องเกะ ทำจิตใจให้ผ่องใส รักษาสุขภาพ แล้วความเครียดจะหายไปหรืออย่างน้อยก็ดีขึ้นทันที หลายคนเลือกที่จะกินยาแก้เครียดเพื่อให้หลับ แต่ต้องขอเตือนว่า "อย่า" นะครับ เพราะผลข้างเคียงมันเยอะและจะทำให้คุณติดได้

โรคซึมเศร้า (Depression)

ซึมเศร้าเป็นเรื่องระยะยาว ไม่ใช่ทุกคนจะเผชิญมัน โรคซึมเศร้าเป็น "โรค" ที่ต้องได้รับการรักษา มีสาเหตุเกิดจากหลายอย่างด้วยกัน ทั้งหมดทั้งมวล ทำให้สารเคมีในสมองผิดปกติ เกิดเป็นความเศร้าครอบคลุมจิตใจตลอดเวลา

อาการของโรคซึมเศร้า

• เก็บตัว แยกตัวออกจากสังคม
• รู้สึกเศร้าและสิ้นหวัง
• หมดพลัง ไร้แรงบันดาลใจจะทำอะไร
• ทำสิ่งที่ชอบทำมาตลอดไม่ได้
• รู้สึกแย่กับตัวเอง รู้สึกผิดตลอดเวลา
• มีอาการต่อเนื่องอย่างน้อย 2 สัปดาห์
• อยากฆ่าตัวตาย (สิ่งที่อันตรายที่สุดในโรคซึมเศร้า)

การประเมินระดับความรุนแรง

แบบประเมินว่าเป็นโรคซึมเศร้าหรือเปล่าจะทำเป็นขั้นตอนคือเริ่มด้วย 2Q ซึ่งเป็นการประเมินแบบหยาบ หากตอบว่า "ใช่" ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ทำใบประเมินความรุนแรง 9Q ต่อ ดังรายละเอียดในตารางต่อไปนี้

สำหรับผู้ที่ได้ตั้งแต่ 7 คะแนนขึ้นไป ให้ไปทำแบบประเมินการฆ่าตัวตาย 8Q ต่อ หากได้ตั้งแต่ 17 คะแนนเป็นต้นไป ถือว่ามีแนวโน้มรุนแรงมาก ควรจะได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิด

แนวทางการรักษาและการดูแลตนเอง

มียาต้านเศร้าถูกพัฒนาออกมาหลายกลุ่มด้วยกัน เช่น TCA ซึ่งราคาไม่แพงแต่ผลข้างเคียงค่อนข้างเยอะ หรือ SSRI ที่ราคาแพงมาหน่อยแต่ผลข้างเคียงน้อย ทั้งนี้ทั้งนั้น อย่าซื้อยากินด้วยตัวเอง ให้ไปหาหมอรับคำปรึกษาก่อน อีกวิธีที่ช่วยได้ก็คือ NLP (Neuro-Linguistic Programming) ซึ่งเป็นศาสตร์ใหม่ในการรักษาปัญหาทางจิตใจ

สิ่งที่ควรทำเมื่อรู้สึกไร้ค่า

• พูดจาดีๆ และใจดีกับตัวเอง: เริ่มพูดกับตัวเองในแง่ดี เช่น วันนี้เธอเก่งมากแล้ว
• บันทึกเรื่องดีๆ ในแต่ละวัน: แม้จะเป็นเรื่องเล็กน้อยแค่ไหน ก็มองให้มันเป็นเรื่องดีๆ
• ออกไปเป็นอาสาหรือทำอะไรเพื่อคนอื่น: ช่วยทำให้เราได้มองเห็นคุณค่าในตัวเองมากยิ่งขึ้น
• ลองใช้บริการสุขภาพจิต: ปัจจุบันมีบริการหรือแอปสุขภาพจิตเพิ่มขึ้น

โรคซึมเศร้ารักษาได้ หากคิดว่าตัวเองมีความเสี่ยง ไปปรึกษาหมอเถอะครับ มันก็แค่โรคโรคนึงเท่านั้นเอง ทุกคนมีคุณค่าในตัวเอง วันที่มองไม่เห็นก็อย่าลืมใจดีกับตัวเอง รักตัวเองให้มากๆ